عنايتى داشتند ، از هر سو گرد پيامبر ( ص ) جمع مىشدند و در اوقات مختلفه ، از سفر و حضر در حضور حضرت به سرودن و خواندن اشعار ، همت مىگماشتند . آنان پيوسته در پيرامون حضرت بودند و حتى در سفرها از او جدا نمىشدند . چابك‌سواران جنگى بودند كه با شمشير برّان شعر و تير دلدوز نظم ، دشمنان اسلام را رسوا كرده و در ميدان نبرد ، مردانه از حريم اسلام دفاع مىنمودند و با زبان در راه خدا جهاد مىنمودند . » « 1 » اين روح اسلامى كه از شعر متعهد اينان مىتراويد دل و جان افراد جامعه را تسخير مىكرد ، در انديشه‌ها راه مىيافت و آنها را مىساخت و با افكار درمىآميخت . قرآن كريم يكى از سوره‌هاى خود را « شعرا » ناميده است كه از جهت تعداد آيات بعد از بقره طولانىترين سوره است . نام سوره از چند آيه‌ى آخر سوره گرفته شده است « 2 » در اين سوره درباره شعراى بىهدف سخن مىگويد . اين سوره شاعران را به دو گروه تقسيم نموده و به بافت فكرى و عقيدتى آنان اشاره دارد . گروه اول شاعران قبل از « إِلَّا » هستند : كه قريحه‌ى ظريف و لطيف آسمانى و هنر زيبايى ملكوتى خود را سقوط داده‌اند و گروه دوم بعد از « إِلَّا » هستند : شعراى با ايمان و با همت كه به دفاع از معاريف الهيه و شئونات انسانى مىپردازند و با اشعار روح‌پرور خود ، جانها را صفا مىبخشند و پرده‌هاى تزوير را فرو مىاندازند و ماهيت افراد خبيث و نالايق را به نمايش مىگذارند . گويند وقتى اين آيات نازل شد عده‌اى از شعرا نزد رسول خدا آمدند و عرض كردند خداوند ما را نكوهش فرموده است ؟ پيامبر ( ص ) قسمت دوم آيه را تلاوت نمود و فرمود : « شما مصداق آن هستيد و در حقيقت با شمشير زبان در جهاد مىباشد » . « 3 » شيخ صدوق در كتاب عقايدش از امام جعفر صادق ( ع ) روايتى را نقل مىكند كه مراد از آيه ، نكوهش كسانى است كه به دروغ داستان‌سرايى مىكنند . على بن ابراهيم نيز در كتاب تفسير خود ذيل آيه نقل مىكند كه امام جعفر صادق ( ع ) فرمود : « آياتى كه مذمت شعرا در آن شده مشمول كسانى است كه دين خدا را تغيير داده و با اوامر الهى مخالفت مىورزند و موجب نشر عقايد فاسد در بين مردم شده و آنان را به پيروى راه‌هاى باطل وامىدارند . » « 4 » اسلام علاوه بر اينكه شاعران به حق را نكوهش ننموده ، آنها را مورد تمجيد و تعريف نيز قرار داده است . روايت معروفى از رسول اللّه ( ص ) است كه فرمود : « انّ من الشّعر لحكمة و انّ من البيان لسحرا » « 5 » بعضى اشعار حكمت است و پاره‌اى از سخنان بسان سحر تأثيرگذار است . اين دعوت روحى و يارى دين كه به‌وسيله‌ى شعر انجام مىگرفت و از تأئيد قرآن و حديث هم برخوردار بود در زمان ائمه طاهرين نيز چون زمان رسول اللّه ( ص ) برقرار بود و مردم از شعر شعراى اهل بيت قلوبشان مسخّر مىشد و حقايق مكتب و

--> ( 1 ) - الغدير ؛ ج 2 ، ص 16 . ( 2 ) - وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ . أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ . وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ . إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ ذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيراً وَ انْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ . سوره شعراء ، آيات 224 - 227 . و شاعران را مردم جاهل گمراه پيروى كنند . آيا ننگرى كه آنها خود به هر وادى جبرت سرگشته‌اند . و آنها بسيار سخنان مىگويند كه يكى را عمل نمىكنند . مگر آن شاعران كه اهل ايمان و نيكوكار بوده و ياد خدا بسيار كردند و براى انتقام از هجو و ستمى كه در حق آنها شده يارى خواستند و آنان كه ظلم و ستم كردند به زودى خواهند دانست كه به چه كيفر و دوزخى بازگشت ميكنند . ( 3 ) - مسند احمد ؛ ج 3 ، ص 456 . ( 4 ) - الغدير ، ج 2 ، ص 9 . ( 5 ) - همان ؛ ج 1 ، ص 269 . سنن دارمى ؛ ج 2 ، ص 296 . تاريخ بغداد ؛ ج 3 ، ص 98 . تاريخ دمشق ؛ ج 1 ص 348 . الاصابه ؛ ج 1 ص 453 . تهذيب التهذيب ؛ ج 9 ، ص 453 .